Bài viết tư vấn chuyên môn của ThS.BS Thiều Đình Hoàng, Khoa Phụ Sản, Bệnh viện Quân Y 175
Đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) hay còn gọi là tiểu đường thai kỳ là một thể bệnh của đái tháo đường (ĐTĐ), là bệnh rối loạn chuyển hóa thường gặp nhất trong lúc mang thai và có xu hướng ngày càng tăng. Theo thống kê, cứ 5 phụ nữ mang thai lại có 1 người gặp phải tình trạng tiểu đường trong thời gian thai kỳ. Không chỉ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe mẹ bầu, tình trạng tiểu đường còn gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
1. Đái tháo đường thai kỳ là gì?
- Theo Tổ chức Y tế thế giới, tăng đường huyết được phát hiện lần đầu trong khi có thai được phân loại thành 2 nhóm là đái tháo đường thật sự và đái tháo đường thai kỳ. ĐTĐTK làm tăng nguy cơ các kết cục sản khoa bất lợi cho cả thai phụ và thai nhi.
- Theo thống kê của Liên đoàn Đái tháo đường thế giới (IDF), tỷ lệ đái tháo đường thai kỳ năm 2021 tại Việt Nam tăng lên 21,8%, cao hơn khoảng 5 lần so với giai đoạn 2001 – 2004.
2. Ai là người dễ mắc đái tháo đường thai kỳ?
– Tất cả các phụ nữ đều có nguy cơ mắc ĐTĐTK, tuy nhiên, nếu bạn có các tình trạng như béo phì trước khi mang thai, tiền sử gia đình bị đái tháo đường, tiền sử sinh con to ≥ 4000 gam thì nguy cơ ĐTĐTK sẽ tăng lên… Bên cạnh đó, những phụ nữ gốc châu Á, tuổi mang thai > 35 hay hội chứng buồng trứng đa nang cũng là những yếu tố làm tăng nguy cơ bị ĐTĐTK.
Chỉ số đường huyết tăng cao là dấu hiệu của tình trạng đái tháo đường khi mang thai
3. Đái tháo đường thai kỳ ảnh hưởng như thế nào đến mẹ và thai nhi?
– Ảnh hưởng lên mẹ
- Tiền sản giật và tăng huyết áp thai kỳ: Thai phụ bị ĐTĐTK có nguy cơ phát triển thành tiền sản giật và tăng huyết áp thai kỳ cao hơn so với những người không mắc ĐTĐTK (12%)
- Đa ối: gặp ở 18% thai phụ bị ĐTĐTK
- Sinh khó, tăng nguy cơ mổ lấy thai
- Phát triển thành đái tháo đường type 2
– Ảnh hưởng lên thai
- Tăng nguy cơ thai bị dị tật bẩm sinh
- Thai có nguy cơ chậm tăng trưởng nhiều hơn
- Thai to: Cân nặng sau sinh >4000gr. Thai to làm tăng nguy cơ kẹt vai và rách phức tạp tầng sinh môn nếu sanh ngả âm đạo
- Thai chết lưu thường gặp ở những trường hợp không kiểm soát đường huyết tốt
- Hạ đường huyết sau sinh
- Tử vong ngay sau sinh.
- Tăng hồng cầu, vàng da sơ sinh.
- Nguy cơ béo phì và bệnh tiểu đường tuýp 2 khi trưởng thành.
Mẹ bầu cần có chế độ ăn uống khoa học
4. Làm sao để biết mình có bị đái tháo đường thai kỳ hay không?
Bộ Y tế khuyến cáo mọi thai phụ cần được tầm soát ĐTĐTK, tuần thai thứ 24 – 28 được xem là thời điểm tốt nhất để tầm soát bệnh. Một số thai phụ có nguy cơ cao sẽ được bác sĩ tư vấn tầm soát sớm hơn, ngay từ những lần khám thai đầu tiên, nếu âm tính sẽ lặp lại ở tuổi thai 24 – 28 tuần.
5. Tôi sẽ được tầm soát đái tháo đường thai kỳ như thế nào?
- Tại Bệnh viện Quân y 175, bạn sẽ được tầm soát bằng cách thực hiện Nghiệm pháp dung nạp 75 gram đường. Cụ thể, bạn cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm 8-12 giờ và lấy máu lần đầu tiên lúc đói. Sau đó, bạn được hướng dẫn uống chai dung dịch đường 250ml đã được pha sẵn và lấy máu ở thời điểm 1 và 2 giờ sau khi uống hết chai đường.
- Bạn được chẩn đoán ĐTĐTK nếu có từ 1 giá trị cao hơn hoặc bằng tiêu chuẩn dưới đây.
6. Tôi cần phải làm gì nếu được chẩn đoán mắc đái tháo đường thai kỳ?
Nếu được chẩn đoán mắc ĐTĐTK, đừng lo lắng vì bạn không cô đơn, bởi có tới hơn 20% phụ nữ Việt Nam giống bạn. Bạn sẽ được bác sĩ tư vấn điều chỉnh chế độ ăn và tập luyện ở mức vừa phải (khoảng 30 phút/ngày hoặc hơn) để kiểm soát đường huyết trong giới hạn cho phép. Nếu mức đường huyết không giảm như mong muốn, có thể bác sĩ cần phải chỉ định thuốc insulin tiêm hàng ngày và theo dõi thai kỳ đặc biệt hơn một chút.
Duy trì các bài tập phù hợp với mẹ bầu để có một thai kỳ khỏe mạnh
7. Sau sinh, tôi cần theo dõi như thế nào?
- Những phụ nữ bị ĐTĐTK có nguy cơ cao bị đái tháo đường thực sự sau sinh. Do đó, cần thực hiện tầm soát sớm sau sinh 4 – 12 tuần bằng nghiệm pháp dung nạp 75 gram đường, nếu kết quả bình thường bác sĩ sẽ tư vấn bạn tầm soát định kỳ 1 năm/lần, nếu kết quả xét nghiệm bất thường, bạn sẽ được giới thiệu đến khám chuyên khoa Nội tiết.
- Tại Bệnh viện Quân Y 175, nghiệm pháp dung nạp 75 gram glucose uống đã được thực hiện thường quy cho các thai phụ tới khám. Với đội ngũ bác sĩ thuộc chuyên khoa Nội tiết phối hợp chặt chẽ với khoa Phụ Sản và Dinh dưỡng giàu kinh nghiệm trong việc thăm khám và điều trị cho các thai phụ bị ĐTĐTK, chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn để có một thai kỳ an-vui.